يكي از اصولي كه پيامبرگرامي اسلام(ص)همواره بدان توجه خاص مي كردند حق مردم (حق الناس) است. آن­چنان كه در آموزه­هاي ديني آمده، حق الهي قابل بخشش است اما حق الناس جز به رضايت مردمان، قابل بخشش نيست.

پيامبر(ص) و حقوق بشر

(معاهده­ی آن حضرت با مسيحيان نجران)

سيد محمدحسين فرهنگ

يكي از اصولي كه پيامبرگرامي اسلام (ص)همواره بدان توجه خاص مي كردند حق مردم (حق الناس) است. آن­چنان كه در آموزه­هاي ديني آمده، حق الهي قابل بخشش است اما حق الناس جز به رضايت مردمان، قابل بخشش نيست. چنين مكتبي امروزه در مقابل انواع اتهام­ها قرار گرفته است. نويسنده باتوجه به انواع پيمان­نامه­هاي پيامبر اكرم (ص) به دنبال اثبات اين امر است كه مسلمانان از ديرباز به دنبال تحقق حقوق اقليت­ها و حتي اقوام شكست­خورده و در يك كلام حقوق بشر بوده اند.

تاريخ، ۱۸۵ مكتوب به جوامع مختلف (تا 246 مكتوب هم ذكر شده) را از رسول گرامي اسلام به يادگار گذاشته است. اهميت اين نامه­ها در برجسته  بودن موضع­گيري­هاي حقوقي و سياسي پيامبر اسلام است.

نقد و تحليل موشكافانه­ی اين مكتوبات مي تواند سيره و سنت رسول گرامي اسلام را در تمامي ابعاد سياسي- اجتماعي و حقوق تبيين كرده  و خود سرمايه و منبعي براي تدوين پروتكل­هاي حقوقي جهان اسلام در تمامي ابعاد آن از يك سو، و ارائه­ی آن به سازمان­ها و نهادهاي حقوقي و سياسي جهان امروز( به ويژه تمدن غرب) از ديگر سو باشد و اين البته نيازمند تحقيق و تطبيق حكما و متفكران تواناي اسلامي در قاموس موازين حقوقی جهان حقوق­محور امروز است.

نگارنده­ی اين مقاله از ميان پيمان­نامه­ها و مكاتيب كثير پيامبر تنها يك نمونه را در جهت تأييد اصول فوق و نيز بيان وجهي از وجوه اهميت اسلام به حقوق بشر برگزيده است. يعني پيمان رسول اكرم با مسيحيان نجران. اين پيمان­نامه كه متن آن در«خراج» ابويوسف، «خراج» ابوعبيد، «فتوح البلدان» بلاذري، «زادلمعاد» ابن قيم«، «امتاع» مقريزي، «وثائق السياسيه اليمنيه» محمدبن اكوع حوالي، «سنن ابي داوود»، «تاريخ يعقوبي» و ديگر منابع اسلامي آمده است در سال نهم هجرت و پس از داستان مشهور«مباهله»   بين پيامبر اسلام و مسيحيان نجران( منطقه اي مصفا با هفتاد دهكده در مرز ميان حجاز و يمن) امضا شده و خود تنها يك نمونه از اصول حاكم بر اخلاق سياسي- حقوقي پيامبر در رعايت حقوق بشر است. پيامبر در اين پيمان­نامه، در قبال تأمين امنيت مردم نجران و نيز حفاظت از اموال شان حكم به پرداخت مبلغي به عنوان جزيه مي كند، اما در قبال آن، ضمن ارائه­ی نمونه­ی بي­نظيري از رحمت، رأفت و عدالت اسلامي، حقوق متقابل مردم نجران را تضمين و تعهد مي نمايند. نمونه­ی اين رحمت و رأفت را در بند اول پيمان­نامه  مي توان دريافت. در اين بند تصريح شده است كه مسيحيان نجران، به دليل آن كه در جريان مباهله به هر دليل، از ادامه­ی مذاكره و مباهله صرف نظر نموده و حكم در مورد ميوه­ها، زر و سيم و بردگان خود را به پيامبر واگذارده بودند، پيامبر همه را به ايشان مي بخشد و تنها به وضع مالياتي اندك (آن هم نه بدين دليل كه غالب شده اند، بل به دليل تعهداتي كه در بندهاي بعدي پيمان­نامه، مبني بر تأمين جان و تضمين مال نجرانيان مي كنند) اكتفا مي نمايند.

بخش مهم اين پيمان­نامه در جهت حفظ حقوق مردم نجران، شامل موارد زير است:

الف- پيامبر متعهد مي شوند هر آن چه از اموال جنگي نجرانيان كه به صورت امانت به سپاه اسلام (در جهت غلبه بر فتنه­هاي محلي) سپرده شده است، چنان­چه آسيب ببيند يا نابود شود توسط فرستادگان و نمايندگان آن حضرت جبران شود: « و به عهده­ی ايشان است كه چون در يمن درگيري و عذر و مكري پيش آيد، به مسلمانان سي  زره و سي  اسب و سي شتر عاريه دهند و هرچه از آن زره­ها و اسب و شترها و كالاهاي ديگر كه نابود شود فرستادگان و نمايندگان پيامبر(ص) ضامن خواهند بود كه به ايشان بپردازند.»

ب- پيامبر حقوق مردم نجران را در حفظ آئين خود، امنيت جان و پاس­داشت مال به رسميت مي شناسند. ايشان پناه و عهد خداوند و نيز پيمان خود را، پناهگاه جان و مال و آيين مردم نجران قرار مي دهند. در اين بخش از پيمان­نامه با اين كه حقانيت رسالت پيامبر در جريان مباهله بر سران مسيحي آشكار شده و پيامبر در موقعيت يك فاتح و غالب مي توانستند از آن بالاترين بهره را در مسلمان نمودن اين مسيحيان ببرند، اما رسول گرامي اسلام نه تنها هيچ تلاشي در جهت الزام آن­ها بر تبعيت از دين خود ندارند، بلكه بر حفظ آيين و جان و مال نجرانيان، عهد و پناه خداوند و پيمان خود را گواه مي گيرند: « و براي مردن نجران و اطراف آن پناه و عهد خداوند و پيمان محمد رسول خدا در مورد اموال و جان شان و آيين ايشان و در مورد غايب و شاهد و عشيره و پرستش­گاه­ها و آنچه از كم و بيش در اختيار ايشان است خواهد بود.»

ج- پيامبر، حق راهبان و كاهنان و كشيشان مسيحي را در داشتن وظيفه و مقام راهبي و كشيشي خود به رسميت شناخته و تصريح مي نمايند كه اينان هم­چنان بر سر كار خود باقي مانده و از كار بركنار نخواهند شد: «هيچ اسقف و راهب و كاهني از شغل و مقام خود بركنار نخواهد شد.»

د- پيامبر با ذكر قاعده­اي حقوقي، نجرانيان را از پرداخت خون­بهاي خون­هايي كه در جاهليت ريخته اند معاف مي  دارد: « و بر ايشان هيچ­گونه تعهدي و پرداخت خون­بهاي خون­هايي كه در جاهليت ريخته شده است نخواهد بود.»

ه- پيامبر گرامي اسلام، اساسي ترين حقوق سياسي يك ملت را كه همانا، حق زندگي در سرزمين خود و نيز بهره­مندي از امنيت است را در مورد نجرانيان تعهد و تضمين مي نمايند: « آنان را از سرزمين خودشان تبعيد نخواهند كرد و از آنان يك درهم گرفته نمي شود و سرزمين ايشان پاي­كوب نخواهد شد و لشكر به آن كشيده نمي شود. هركس از ايشان حقي مطالبه كند در كمال انصاف بدون اين كه بر آنان ستم شود يا ستم­كننده باشند، بررسي خواهد شد.»

در پايان اين پيمان نامه، شرايطي براي تداوم و استحكام اين پيمان­نامه ذكر شده است، كه گرچه به ظاهر شرط است اما در اصل، تأكيد بر اهميت اصولي وحياني و عقلاني است كه در متن اعتقادات مسيحيان(و از جمله مسيحيان نجران) نيز وجود دارد: «از اين پس و در آينده هر كس رباخواري كند ذمه و عهد من از او برداشته است و هيچ­كس را به گناه ديگري مؤاخذه نخواهند كرد. بر آنچه در اين عهدنامه است جوار خدا و ذمه­ی محمد رسول خدا حكم­فرماست تا هنگامي كه ايشان خيرانديش و نيكوكار باشند و كار خود را با ستم، سنگين نكنند و تا هنگامي كه خداوند فرمان خود را در اين باره ابلاغ فرمايد.» بدين صورت، شرطي­بودن اين موارد، سبب اين سوء تفسير و تعبير نخواهد بود كه اين شرايط، تحميل شده است زيرا كه در تعاليم حضرت مسيح(ع) نيز اين شرايط، لزوم پاك­رفتاري و درست­كاري انسان است. پيامبر گرامي شرط تداوم اين ذمه و عهد را عدم رباخواري مي دانند و اين تحميل پيامبر نيست، ارجاع مسيحيان به رعايت يك قاعده در مذهب مسيحيت است. نيكوكاري و خيرانديشي نيز كه در پايان پيمان­نامه، اساس تداوم تعهدات آن، ذكر شده خود دليلي ديگر بر غايت رعايت حقوق در جامعه انساني است، بدين معنا كه عدم رباخواري،  خيرانديشي و نيكوكاري ضامن رعايت حقوق و اجراي حدود در جوامع انساني است.

آيا اين­چنين حقوق زندگي  بشري  را در جهان وافغانستان ما؛ و كدام كشوري  وكدام دولتي، نسبت به اقليت­ها مراعات كرد ه ؟ و خواهند كرد ؟ هرگز.

حالا متن كامل اين پيمان­نامه به اين شرح است:     

بسم الله الرحمن الرحيم

اين عهدي است كه محمد، نبي و رسول خدا، براي مردم نجران نوشته است چون در مورد ميوه­ها و زر و سيم و بردگان خود صدور حكم را برعهده­ی او (يعني پيامبر) واگذارده بودند، تمام آن را بديشان بخشيد و براي آنان رها فرمود به شرط آن كه ساليانه دو هزار حله كه ارزش هر يك چند وقيه باشد بپردازند؛ در هر ماه رجب هزار حله و در هر ماه صفر هزار حله و بايد ارزش هر حله چند وقيه نقره باشد. آن­چه افزون يا كم­تر از ميزان خراج ايشان باشد محاسبه و منظور خواهد شد و آنچه از زره و اسب و مركوب و كالا بپردازند نيز از حساب ايشان گرفته خواهد شد. (يعني هيچ­چيز بدون محاسبه و به زور و ستم از ايشان گرفته نخواهد شد.) هزينه­ی فرستادگان من در مدت بيست روز و كم­تر از آن به عهده­ی مردم نجران است و نبايد فرستادگان مرا بيش از يك ماه (براي پرداخت جزيه) معطل گذارند و به عهده­ی ايشان است كه چون در يمن درگيري و عذر و مكري پيش آ يد، به مسلمانان سي زره و سي اسب و سي شتر عاريه دهند و هر چه از آن زره­ها و اسب  و شترها و كالاهاي ديگر كه نابود شود فرستادگان و نمايندگان من ضامن خواهند بود كه به ايشان بپردازند و براي مردم نجران و اطراف آن پناه و عهد خداوند و پيمان محمد رسول خدا در مورد اموال و جان شان و آيين ايشان و در مورد غايب و شاهد و عشيره و پرستش­گاه­ها و آنچه از كم و بيش در اختيار ايشان است خواهد بود. هيچ اسقف و راهب و كاهني از شغل و مقام خود بركنار نخواهد شد. و بر ايشان هيچ­گونه تعهدي و پرداخت خون­بهاي خون­هايي كه در جاهليت ريخته شده است نخواهد بود. آنان را از سرزمين خودشان تبعيد نخواهند كرد و از آنان يك درهم گرفته نمي شود و سرزمين ايشان پاي­كوب نخواهد شد و لشكر به آن كشيده نمي شود. هركس از ايشان حقي مطالبه كند در كمال انصاف بدون اين كه بر آنان ستم شود يا ستم­كننده باشند، بررسي خواهد شد. از اين پس و در آينده هركس رباخواري كند، ذمه و عهد من از او برداشته است و هيچ­كس را به گناه ديگري مؤاخذه نخواهند كرد. بر آنچه در اين عهدنامه است ذمه­ی محمد رسول خدا حكم­فرماست تا هنگامي كه ايشان خيرانديش و نيكوكار باشند و كار خود را با ستم، سنگين نكنند و تا هنگامي كه خداوند فرمان خود را در اين باره ابلاغ فرمايد. ابوسفيان بن حرب و غيلان بن عمرو و مالك بن عوف كه از خاندان بني نصر است و اقرع بن حابس حنظلي و مغيره بن شعبه گواه اند و اين نامه را عبدالله پسر ابوبكر براي ايشان نوشت.  

                                                                                                                مهر رسول الله (ص)

اظهار نظر کنید

لطفا موضوع نظر را مرتبط با موضوع متن انتخاب کنید. درگیریهای لفظی شخصی حذف خواهد شد. لطفا از قسمت نظرات جهت تبلیغ سایت یا بلاگ خود استفاده نکنید . اینگونه نظرها حذف خواهد شد. فقط کافیست که مرورگر خود را Refresh کنید تا کد امنیتی جدید ظاهر شود قبل از اینکه بر روی کلید 'ارسال' کلیک کنید به خاطر داشته باشید که این کار فقط وقتی نیاز میشود که شما کد امنیتی را اشتباه وارد کرده باشید.
نام :*
پست الکترونیکی :
آدرس سایت یا بلاگ :
موضوع :
متن نظر :*
کد رمز :*
	اگر نظر جدیدی وارد شد به پست الکترونیکی من فرستاده شود.

دفتر آيت الله العظمي محسني (دامت بركاته) -Okhovat.ORG